Kanalizatsiya tizimi — bu muammo, ya’ni tiqilib qolish, hid yoki suv bosishi yuz berguncha kam eslanadigan muhandislik bo’limlaridan biri. Boshida to’g’ri loyihalash bunday vaziyatlarni o’nlab yillarga qadar bartaraf etadi. Kanalizatsiya va suv chiqarish loyihasi nimalardan iboratligi va qanday nuanslarni hisobga olish muhimligini ko’rib chiqamiz.
Bino loyihasidagi kanalizatsiya tizimlari turlari
- Ichki maishiy kanalizatsiya — santexnika asboblaridan (rakovina, unitaz, dush, oshxona uskunasi) oqavalarni tashqi tarmoqlarga yoki mahalliy tozalash inshootlariga ulanish nuqtasiga qadar chiqarish.
- Tashqi kanalizatsiya — bino dan shahar suv chiqarish tizimiga yoki avtonom tozalash inshootlariga qadar quvurlar tarmog’i, zarur bo’lganda quduqlar va nasos stansiyalarini o’z ichiga oladi.
- Jala kanalizatsiyasi — tom va atrofdagi hududdan yomg’ir va qor suvlarini chiqarish, maishiy tizimdan alohida tarmoq.
- Ishlab chiqarish kanalizatsiyasi — texnologik oqavaga ega ob’ektlar (restoranlar, ishlab chiqarish korxonalari, avtomoykalar) uchun, ko’pincha umumiy tarmoqqa tashlashdan oldin dastlabki tozalashni talab qiladi.
Ichki kanalizatsiya loyihasi nimalardan iborat
- Oqavalar sarfini hisoblash — har bir santexnika asboбidan oqava hajmini va stoyaklar hamda chiqishlar bo’yicha umumiy sarfni aniqlash.
- Tarmoqlarni trassalash — stoyaklar, gorizontal uchastkalar va quvurlarning og’ish burchaklarini oqavalarning erkin oqishini hisobga olgan holda joylashtirish.
- Quvur diametrlarini tanlash — hisoblangan sarf va quvurlarning o’z-o’zini tozalashini ta’minlaydigan suyuqlik harakati tezligidan kelib chiqib.
- Kanalizatsiya tizimini ventilyatsiya qilish — gidrozatvorlarning yirtilishi va xonalarda noxush hidlar paydo bo’lishining oldini olish uchun ventilyatsiya stoyaklarini o’rnatish.
- Hisobga olish va ko’rikdan o’tkazish tugunlari — tiqilib qolgan holatda tarmoqni xizmat ko’rsatish va tozalash uchun kirish nuqtalari.
Tashqi tarmoqlarni loyihalashning o’ziga xosliklari
- Quvurlarning og’ish burchagi. Yetarli bo’lmagan og’ish oqavalarning turg’unlashishi va tiqilib qolishiga, ortiqcha og’ish esa quvurlarning tezroq eyilishi va shovqinga olib keladi.
- Yotqizish chuqurligi. Sovuq davrda tarmoqning muzlab qolishining oldini olish uchun mintaqadagi tuproq muzlash chuqurligi va uchastka relyefi bilan belgilanadi.
- Quvur materiali. Cho’yan, polipropilen, PVX va boshqa materiallar orasidagi tanlov oqava turi, tuproqqa tushadigan yukla va loyiha byudjetiga bog’liq.
- Quduqlar va almashtirish kameralar. Tarmoq yo’nalishi, diametri yoki og’ish burchagi o’zgaradigan nuqtalarda, shuningdek davriy xizmat ko’rsatish uchun o’rnatiladi.
- Nasos stansiyalari. Agar uchastka relyefi oqavalarning ulanish nuqtasigacha erkin oqishini ta’minlay olmasa, talab qilinadi.
Jala kanalizatsiyasi: alohida hisob
Jala kanalizatsiyasi maishiy tizimdan alohida loyihalanadi va quyidagilardan kelib chiqib hisoblanadi:
- konkret mintaqa uchun iqlim ma’lumotlariga ko’ra yog’ingarchilik intensivligi;
- suv to’planadigan tom va atrofdagi hudud maydoni;
- agar mavjud bo’lsa, ulanish nuqtasidagi shahar jala tarmog’ining o’tkazuvchanligi;
- shahar tarmoqlarining o’tkazuvchanligi yetarli bo’lmaganda suvni mahalliy to’plash va asta-sekin chiqarish zarurati.
Markazlashtirilgan jala kanalizatsiyasiga ulanish imkoni bo’lmagan ob’ektlar uchun suvni tuproqqa chiqarish uchun mahalliy to’plash tizimlari yoki infiltratsiya inshootlari loyihalanadi.
Mahalliy tozalash inshootlari
Markazlashtirilgan suv chiqarish tarmoqlaridan tashqarida joylashgan yoki chiqariladigan oqavalar sifatiga yuqori talab qo’yiladigan ob’ektlar uchun mahalliy tozalash inshootlari loyihalanadi:
- maishiy oqavaga ega ob’ektlar uchun septiklar va biologik tozalash stansiyalari;
- umumiy ovqatlanish korxonalari uchun yog’ ushlagichlar;
- umumiy tarmoqqa yoki suv havzasiga tashlashdan oldin ishlab chiqarish oqavalari uchun dastlabki tozalash tizimlari.
Kanalizatsiyani loyihalashda tipik xatolar
- Ayrim uchastkalarda og’ish burchagining yetarli emasligi yoki yo’qligi — muntazam tiqilib qolish va tez-tez tozalash zaruratiga olib keladi.
- Ventilyatsiya stoyaklarining yo’qligi — gidrozatvorlarning yirtilishi va xonalarda kanalizatsiya hidlari paydo bo’lishiga sabab bo’ladi.
- Bir vaqtning o’zida bir nechta santexnika asboblaridan foydalanishda pik sarfni e’tiborsiz qoldirish — pik yuklama soatlarida tizimning to’lib ketishiga olib keladi.
- Jala va maishiy kanalizatsiyani hisob-kitobsiz birlashtirish — tozalash inshootlariga yukni oshiradi va kuchli yomg’irlarda suv bosish xavfini kuchaytiradi.
- Quvurlarning yetarli chuqurlikda yotqizilmasligi — sovuq mavsumda muzlab qolish va quvurlarning yorilishiga olib keladi.
Xulosa
Kanalizatsiya va suv chiqarish tizimini loyihalash kompleks yondashuvni talab qiladi — binoning ichki tarmoqlarini hisoblashdan tortib, tashqi kommunikatsiyalar, jala tizimi va zarur bo’lganda mahalliy tozalash inshootlarigacha. Puxta loyiha binoning butun ekspluatatsiya muddati davomida tiqilib qolish, noxush hidlar va suv bosishning oldini oladi, shuningdek kelajakda tizimga muammosiz texnik xizmat ko’rsatish uchun asos yaratadi.
Ob’ektingiz uchun kanalizatsiya va suv chiqarish loyihasi kerakmi?
Mazza Project muhandislari kanalizatsiyaning ichki va tashqi tarmoqlarini, jala tizimini loyihalab, ob’ektingiz uchun oqavalarni tozalash yechimlarini tanlab beradi.
Biz bilan bog’laning: 📞 +998 88 010 80 10 Telegram: @mazzaproject Instagram: mazza_project 📍 Toshkent, O’zbekiston
